körfez savaşı

  • basra körfezi merkezli gerçekleştirilen petrol ticaretinin uluslar arası önemi sebebiyle 20. yy sonlarından 21. yüzyıl başlarına dek gerçekleşmiş savaşlar dizisidir. (bkz: petrol)

    ırak ve iran arasında yaşanan körfez savaşı (1980 - 1988)

    birinci körfez savaşı'nın başlangıcı, 1980 senesinde ırak ile iran arasında patlak veren savaştır. saddam hüseyin, 1978 senesinde ırak'ta devlet başkanı olmuştur. iran'da ise iran islâm devrimi ile humeynî yönetimi başa gelmiştir. birinin başına kalıcı bir sünnî yönetim, diğerinin başına da kalıcı bir şiî yönetim hâkim olmuş iki komşu ülke, gerek siyasal ve ideolojik sürtüşmeler sebebiyle, gerekse bölgedeki petrol ticaretinden kaynaklı iktisadî ve ticarî sebeplerle birbirleriyle savaşa girişmişlerdir.

    ırak ordusu 1980 senesinde iran sınırını aşmış, iki komşu ülke arasındaki sınır anlaşmazlıkları sebebiyle 1975 senesinde imzalanan şattülarap antlaşması'nı feshettiğini ilân etmiştir. saddam hüseyin, kara ordusu ve asker sayısı bakımından dezavantajlı durumda olmasına karşın, şiî islâm devleti iran'a karşı diğer sunnî arap ülkelerinin de desteğini almayı başarmış ve hava harekâtlarıyla savaşta başlangıçta üstünlük sağlamıştır. ancak, iran'ın göstermiş olduğu istikrarlı direniş, ırak'ın savaştan zafer elde etmesine mani olmuş, hatta belirli dönemlerde iran karşısında zor duruma düşmesine sebep olmuştur. her iki taraf da savaştan askerî anlamda bir başarı elde edememiş, aksine sekiz sene boyunca aralarında sık sık yaşanan çatışmalar sonucunda hem iktisadî hem de beşerî bakımdan çok ağır kayıplar vermişlerdir. 1988 ağustos ayında, birleşmiş milletler önergesiyle iki devlet arasında ateşkes yapılmıştır. ama, 1990 senesinde ırak ve abd koalisyonu arasında başlayan savaşa dek, saddam hüseyin, işgâl ettiği toprakları ve tankları iran'a geri vermemiştir.

    ayrıca, ırak ve iran arasında yaşanan savaşın basra körfezi'ndeki uluslar arası petrol ticaretine zarar verdiği süreçte, amerika birleşik devletleri, doğuda japonya ve batıda önde gelen sömürgecilik avrupasının da izni ve desteğiyle filo göndererek kuveyt üzerinden savaşa doğrudan müdahil olmuştur.

    ırak ve abd koalisyon güçleri arasında yaşanan birinci körfez savaşı (kuveyt savaşı) (1991)

    ülkesinin iran ile yaşadığı savaş döneminden ekonomik anlamda büyük bir buhranla çıkmasına sebep olan ırak devlet başkanı saddam hüseyin, çareyi 1990'da, kuveyt ve birleşik arap emirlikleri'ni uluslar arası petrol fiyatlarını düşürdükleri için ırak'ı zarara uğratmakla suçlamış, ayrıca körfez devletlerinin basra sınırında bulunan ırak petrol kuyularından petrol çıkarttıklarını iddia ederek iran'la olan savaş döneminden kalma borçlarının bir kısmını kendisine hibe etmelerini talep etmiştir. istekleri yerine getirilmeyen saddam hüseyin, 1990 senesi ağustos ayında birliklerini göndererek kuveyt'i işgâl etmiştir.

    bu durum, tüm dünyada büyük yankı uyandırmış, tepkiyle karşılanmıştır. abd'nin duruma el atmasıyla toplanan birleşmiş milletler güvenlik konseyi, ırak'tan geri çekilmesini talep etmiş, saddam hüseyin önderliğindeki ırak'ın isteğini takmaması üzerine önce ekonomik ambargo uygulamasına gitmiştir. o dönemde ırak'a ambargo uygulayan ülkeler arasında türkiye de yer almıştır. daha sonra siyasî ambargo kararı alan birleşmiş milletler, 1991 ocak ayı ortasına dek saddam hüseyin'e kuveyt'i boşaltması için süre tanımış ve bir müdahale olasılığı gözününde bulundurularak, abd önderliğinde - avrupa'yı temsilen özellikle fransa ve ingiltere; bunun yanında mısır, suudi arabistan ve fas'ın başını çektiği arap ülkelerinin de içerisinde yer aldığı - çok uluslu bir koalisyon gücü oluşturulmuştur.

    birleşmiş milletler, saddam hüseyin'e geri çekilmesi için tanıdığı sürenin dolması üzerine, abd komutanı norman schwarzkopf komutasındaki koalisyon hava kuvvetlerine saldırı izni vermiştir. koalisyon güçleri, hem kuveyt'te hem de ırak'ta hava saldırılarına başlamışlardır. dehran ve incirlik üslerinden kalkan koalisyon hava kuvvetleri, bağdat yakınlarına yoğun hava harekâtları gerçekleştirmişlerdir. özellikle abd, ingiliz, fransız, suudi arabistan ve mısır savaş uçaklarının gerçekleştirdiği hava akınlarıyla, ırak hava kuvvetleri büyük ölçüde yok edilmiş, başkent bağdat ve çevresinde bulunan birçok stratejik hedef de vurulmuştur.

    saddam hüseyin, riyad, tel aviv ve hayfa kentlerine düzenlediği roketli saldırılarla israil'i de kendisine karşı taraf olarak savaşa çekmek istemiş ve böylece arap ülkelerini israil'e karşı kendi yanına çekmeyi tasarlamıştır. fakat, abd'nin israil'in ırak'a karşı misilleme yapmasına engel olması üzerine, saddam hüseyin'in bu planı sonuç vermemiştir.

    bir ay süren bombardımanın ardından, koalisyon güçlerince şubat 1991'de başlatılan kara harekâtı, saddam hüseyin'in kuveyt'ten çekilmeyi kabul etmesi ve ateşkes istemesiyle sonuçlanmıştır.

    abd öncülüğündeki bu koalisyon gücü, ikinci dünya savaşı'ndan sonraki en geniş çaplı çok ulusulu askerî koalisyon gücü olarak nitelendirilir.

    ikinci körfez savaşı (abd - ırak savaşı: ırak'ın bölünmesi ve ırak'ın işgâli)

    birinci körfez savaşı'nın ardından, abd öncülüğündeki ingiliz ve fransız batılı güçleri bu kez ırak'ta yaşanan kürt sorununu bahane ederek bölgeye müdahale kararı almışlardır. saddam hüseyin'in ırak'ın kuzeydoğu bölgesindeki kürt ayaklanmalarını kanlı bir biçimde bastırdığı, hatta biyolojik silâhlar kullandığı yönünde kamuoyu oluşturan abd öncülüğündeki yeni koalisyon kuvvetlerinin bölgeye asker göndermesi (ki kendilerine sorsanız ironik bir şekilde zorunda kalmış olduklarını iddia ederler bu devletler) üzerine, saddam hüseyin bölgeye özerklik tanımak zorunda kalmış ve ırak'ın kuzeyinde bir federe kürt devleti kurulduğu ilân edilmiştir. lâkin kurulan bu federe kürt devletinin siyasal zemini kâğıt üzerinde kalmış ve türkiye tarafından asla tanınmamıştır. türkiye tarafından bölgedeki pkk kamplarına sık sık operasyonlar gerçekleştirilmiştir.

    1993 senesi ocak ayında, abd öncülüğündeki koalisyon güçleri bu kez, ırak'ın güneyinde bulunan şiî azınlıkları korumaya yönelik olarak alınan uçuş yasağının ihlâl edildiği gerekçesiyle ırak'a yeniden kısa süreli bir hava harekâtı başlatmışlardır. eski abd başkanı george bush'un nisan ayında gerçekleştirdiği kuveyt gezisi sırasında bir suikast girişimine uğraması bahane edilerek, 1993'ün haziran ayında abd tarafından başkent bağdat'a yönelik yeni bir hava saldırısı başlatılmıştır. abd, ırak'a yönelik ekonomik amgargonun 1994 senesine kadar devam etmesini sağlamış, ancak bölgede daha fazla kalabileceği siyasal zemini ve uluslar arası kamuoyu teşvikini sağlayamamıştır. ayrıca o dönem, saddam hüseyin'in abd donanmasını ateşe vermek için basra körfezi'ne petrol döktüğü gibi yalan haberler (anti propaganda süreci) uluslar arası kamuoyunu meşgul etmiştir.

    20 mart 2003 tarihinde ise abd ve ingiltere tarafından meydana getirilen ikili koalisyon gücü, kendilerinin ırak'ı özgürleştirme veya demokratikleştirme adını verdikleri bir oprasyon süreciyle ırak'ı bilfiil işgâl etmiştir. sonra saddam hüseyin ele geçirilip idam edilmiş ve ırak parça parça bölünmüştür.

    --- spoiler ---

    ırak'ın işgâl sebebi ise abd'ye yapılan 11 eylül saldırısı sonucu, abd'nin terörizme yönelik ilân ettiği "haçlı seferi" mücadelesidir. dönemin abd başkanı tarafından açık açık haçlı seferi başlatılacağı ifadesi kullanılmış, uluslar arası tepkileri bastırmak için abd'li bakanlarca, bunun yanlış bir ifade olarak dile getirildiği gibi şeyler söylenmiştir.

    (bkz: postmodern haçlı seferi) (bkz: afganistan) (bkz: pakistan) (bkz: ırak) ve son olarak (bkz: suriye) (bkz: who is next?)

    --- spoiler ---

    5
  • televizyondan izlendiği doğrudur.

    bizi takip edin

    omü sözlük © 2015


    birtakım şeyler: iletişim - - -