halifelik

  • islam peygamberi hz. muhammed (s.a.v.) den sonra, müslümanların yönetimini ve birliğini üstlenen siyasî müessesedir.

    hazreti muhammed'in vefatından sonra, islâm toplumunun ileri gelenleri biraraya gelerek, hz. ebu bekir'i (a.s.) islâm dininin peygamberlik dışında kalan tüm işlerini yürütecek önder kişisi olarak halife seçtiler. hz. ebu bekir, kendisinden sonra halife olacak kişi için hz. ömer'i (a.s.) önerdi. hz. ömer ise bir seçiciler kurulu oluşturarak, kendisinden sonra halife olacak kişinin seçimini bu kurula bıraktı. nitekim bu kurulun kararıyla hazreti ömer'den sonra hazreti osman (a.s.) halife oldu. hz. osman döneminde müslümanlar arasında baş gösteren siyasî çekişmeler halifelik müessesesini de etkiledi ve vefatının ardından yeni halifenin seçimi büyük bir sorun hâline geldi. müslümanlardan bir kısmı hz. ali'yi (a.s.) halife olarak tanırken, bir kısmı buna şiddetle karşı çıktılar. islâm medeniyetinde büyük bir iç savaşa yol açan bu hadise, hz. ali'nin öldürülmesinden sonra uç noktalara ulaştı ve islâm toplumunun bölünmesine, ayrılığına sebep oldu.

    şam valisi muaviye, kendini hz. ali'den sonraki yeni halife olarak ilân etti. hz. ali yandaşları onun halifeliğini tanımadılar. her iki gruba da karşı çıkan haricîlerse yeni halifenin seçimle belirlenmesinden yanaydılar. tüm bu gruplar, yeni hâlifenin seçimi hususunda kendilerini haklı çıkaracak argümanlar ortaya koydular.

    sünnî görüş: muaviye ve yandaşlarına göre halifelik, hz. muhammed'in (s.a.v.) kendisinin de dahil olduğu kureyş kabilesi'ne aitti.

    şii görüş: hz. ali yandaşlarına göre halifenin seçimini insanlar yapamazdı. bu konuda ancak hz. peygamber karar verici olabilirdi. o da hz. ali'yi seçmiş ve onun soyundan 11 halife geleceğini bildirmişti. yani, halifelik hz. peygamber ailesine, ehlibeyte aitti.

    haricî görüş: haricîlerse her iki gruba da karşı çıkarak, aklı başında her müslümanın halife olabileceğini, halifenin seçimle iş başına getirilmesi gerektiğini savundular.

    muaviye, halifelik makamını büyük ölçüde eline geçirmiş ve halifeliği babadan oğula geçen bir müessese hâline getirmiştir. diğer taraftan, şiiler ise hz. ali soyundan gelen kişileri halife olarak tanımış ve bu halifelere "imam" sanını vermişlerdir. haricîler ise her iki gruba karşı sert bir tavır almışlar ve çeşitli katliam süreçlerine yol açmışlardır. bundan sonrası için halifelik, güçlü olanın elinde bulunduracağı bir siyasî müessese hâline gelmiştir. nitekim abbasiler, halifeliği emevilerden zor kullanarak almışlardır. şii kökenli fatımîler, 920 yılında tunus'u zaptedip ayrı bir halifelik merkezi kurmuşlardır. bunlara tepki olarak endüsülüs emevî hükümdarı ııı. abdurrahman da kendisini halife ilân etmiştir. bu dönemde islâm dünyasında iki halife ile bir şiâ imamı aynı anda varolmuşlardır.

    endülüs emevi ve fatımî devletlerinin siyasî varlıklarının sona ermesinin ardından, 1258 yılında bağdat'a saldıran moğol kuvvetlerinin de abbasî halifeliği'nin siyasî varlığına son vermesiyle birlikte, halifelik açısından yeni bir döneme geçilmiştir. mısır'a sığınan abbasî halifelerinden zahir'in oğlu ahmed, memlûkler tarafından yeni halife olarak ilân edilmiştir ve bundan sonrası için halifelik, sünnî müslümanlar arasındaki birliği simgeleyen göstermelik bir müessese olarak memlûk devleti'nin hükümdarlarına geçmiştir.

    1517 yılında, yavuz sultan selim, düzenlediği mısır seferiyle memlûk saltanatına son vermiş ve halifelik, devlet-i aliyye'ye, osmanoğulları hanedanı hükümdarlarına geçmiştir. yavuz sultan selim'den sonraki osmanlı padişahları, halife unvanını pek kullanmamışlardır. fakat, devlet parçalanmaya başlayınca, imparatorluk topraklarında bulunan müslüman topluluklara etki etmek ve parçalanmayı önlemek amacıyla, son osmanlı padişahları tarafından halifelik sanı ön plana alınıp kullanılmaya başlanmıştır.

    osmanlı devleti'nin çöküşünün ardından kurulan yeni türkiye devletinin 3 mart 1924 tarihinde yürürlüğe giren meclis kararıyla, halifelik resmen kaldırılmıştır.

    3
  • Kaldirilmasinin sonuclarini bugun gazzede arakanda suriyede irakta en aci sekilde yasadigimiz olusum.

    1
  • üzerinde çok tartışılan ve tartışılacak olan bir konu. ama ne yazık ki tartışmanın kimseye faydası yok.

    bizi takip edin

    omü sözlük © 2015


    birtakım şeyler: iletişim - - -