çağatay hanlığı

  • büyük moğol hükümdarı cengiz han'ın oğullarından çağatay'ın (1185 - 1241) kurduğu, maveraünnehir'den doğu türkistan'a kadar uzanan topraklar üzerinde 1227 ila 1370 yılları arasında siyasî varlığını sürdürmüş bir devlettir. başlangıçta moğol büyük kağanlığı'na bağlı olan devlet, algu han döneminde (1261 - 1266) bağımsız olamaya başlamış, duva han döneminde (1291 - 1306) de bağımsız hâle gelmiştir.

    moğol devlet geleneğine göre büyük kağan cengiz, fethettiği uçsuz bucaksız toprakları oğulları arasında paylaştırmıştı. çağatay, babası cengiz'in ölümünden sonra kendisine verilen toprakları büyük kağan olan ağabeyi ögeday'a bağlı olarak yöentti ve yeni fetihlere girişmedi. göçebe geleneklere bağlı kaldı. moğolların temel kanunlarını en iyi bilen kişi olduğu için, moğol beyleri arasında büyük bir saygınlığı vardı. ama, çağatay'ın 1241 yılında vefatı sonrası devletin başına geçenler, büyük moğol kağanlarıyla sürekli mücadele içerisine girdiler.

    çağatay hanlığı en güçlü dönemini kebek han döneminde (1318 - 1326) yaşadı. kebek'in kardeşi tarmaşirin han döneminde (1326 - 1334) ise, hanlık islâmiyeti benimsedi. tarmaşirin'den sonra hanlık bölünüp doğuda ve batıda farklı kollara ayrıldı. hanlığın batı kolu, timur imparatorluğu'nun (moğol gürhanlığı) yıkılmasından sonra xv. yüzyılda, maveraünnehir bölgesinde siyasî varlığını bir süre daha devam ettirmiştir. doğu kolu ise xvıı. yüzyıl sonlarına dek varlığını sürdürmüştür.

    çağatay hanlığı hanedanı bakımından bir moğol devleti olmakla birlikte, yayıldığı coğrafyada bünyesinde büyük ölçüde türk nüfusu barındırmıştır. bu coğrafyada yaşayan türklerin konuştukları dile çağatay türkçesi adı verilir. çağatay hanlığı, devlet örgütlenmesinde göçebe geleneklere bağlı kaldığı için, daha önce bu bölgede hüküm sürmüş karahanlıların tarımda ve ticarette ortaya koydukları gelişimi gösterememiş ve davam ettirememiştir.

    2

    bizi takip edin

    omü sözlük © 2015


    birtakım şeyler: iletişim - - -