altınordu devleti

  • altınordu devleti veya altınorda devleti, doğu avrupa ve volga ırmağı kıyılarında, 13. yy ortalarından 16. yy başlarına dek varlığını sürdürmüş türk-moğol devletidir.

    cengiz han'ın torunu ve cuci han'ın oğlu olan batu han'ın aşağı idil kıyılarını merkez seçerek saray kentini kurdurup, başkent yapmasıyla temelleri atılan altınordu devleti, batu kağan öncülüğünde hızla genişeyerek harezm (eski harzemşah devleti'nin merkezi, günümüzde özbekistan'dan başlayıp türkmenistan'ı ve iran'ın horasan bölgesini de kapsayan alan) ve azerbaycan'a kadar kafkasya'yı, kıpçaklar'ın yaşadıkları bölgeleri (deşt-i kıpçak, yani kıpçak bozkırı), orta ve aşağı idil havzasını kapsayan bir devlet hâlini aldı. 1275'te batu han'ın yerine tahta geçen berke han, islâmiyeti devletin resmî dini yaptı ve mısır sultanı baybars ile anlaşarak, kendisine bağlı nogay han komutasındaki ordusunu hülagü han öncülüğündeki ilhanlı devleti üzerine gönderdi. nogay han, gerçekleşen bu savaşta hülagü'yü mağlup etti. altonordu ve ilhanlı devletleri arasındaki bu savaş, aynı zamanda moğol orduları arasındaki ilk savaştı ve artık imparatorluk birliğinin bozulduğunun açık göstergesiydi.

    özbek han (1313 - 1341) ve canibek han (1342 - 1357) dönemlerinde azerbaycan topraklarının tümden kazanılmasıyla doğu avrupa'nın en büyük devleti hâline gelen altınordu devleti, 1359'da berdibek han'ın ölümünden sonra, başa çıkamadığı iç çatışmalar sebebiyle zayıflamıştır. bu durumdan faydalanan timur, bu süreçte altındordu devleti'nin iç işlerine doğrudan müdahale etmiştir. altındordu devleti'nin kendi kurduğu devletin siyasî varlığını tehdit edecek ölçüde güçlü bir devlet olarak kalmasını istemeyen timur, 1391 ve 1395 senelerinde ise iki kez sefer düzenlemiş, altınordu devleti'ni yıpratmış ve kendi çıkarları gereği devletin tekrardan iç çatışma sürecine girmesine sebep olmuştur.

    1445 ila 1480 yılları arası seyit ahmet han'ın otoriter yönetimi, tekrardan devletin siyasî bütünlüğünün sağlanmasını sağlamıştır. ama, onun ölümünün ardından altınordu devleti dağılmış, hüküm sürdüğü topraklar üzerinde beş farklı hanlığa (ejder hanlığı, kırım hanlığı, kazan hanlığı, sibirya hanlığı ve nogay hanlığı) bölünmüştür. altınordu devleti'nin yıkılış senesi 1502'dir.

    çeşitli ırk ve boylardan (moğol, türk, tatar, kıpçak, kuman, vb) meydana gelen bir federasyon yapısında olan altınordu devleti'nin halkının büyük bölümü göçebe olarak yaşamakta, genel olarak akıncılık ve hayvancılıkla geçimini sağlamaktaydı. ticarî etkinliklerde de belirli dönemlerde ilerleme kaydetmişlerdir.

    altınordu devleti'nde, islâm dininin benimsenişine dek cengiz han yasaları ve moğol hukuku uygulamaları vardır, sonrasında ise şerî hukuk uygulamalarına geçilmiştir. resmî dili türkçe olan devletin başkent nüfusu, 16. yüzyıl için büyük bir rakam olan 100.000'i bulmaktaydı.

    bizi takip edin

    omü sözlük © 2015


    birtakım şeyler: iletişim - - -