mazdekizm

  • mazdekizm veya mazdekçilik

    farsî düşünür ve zerdüşt din insanı mazdek'in görüşlerinin ortaya çıkardığı reformist, mezhepsel ve felsefî akımdır.

    m.s. v. ve vı. yüzyıllar arasında yaşayan mazdek, zerdüştlük inancının yaşam şekillerini ortaya koyduğu mazdekizm düşünce sistemiyle komünizm düşüncesini ve şii inancını etkilemiştir. mazdek'in görüşleri bir proto-sosyalist öğreti, yani erken komünizm ve öncül sosyalizm akımı olarak kabul edilir. mazdekçi yaşam tarzını benimseyenlerin aldıkları isim "hürremîler" (neşeliler, mutlu-mesut olanlar) olarak bilinmektedir. giysilerini kızıl olarak belirleyen hürremiler, devam eden asırlarda "kızılbaş" olarak da bilinecek şia görüş bütünlüğü içersinde kendilerine yer bulmuştur. islâm tarihi açısından da önemli bir yere sahip olan mazdek öğretilerinin ilk kurulan islâm devletleri içerisinde teolojik bir düşünce alt yapısı hâline gelmesi, özellikle iran açısından islâm inancında farklılaşmayı da beraberinde getirmiştir.

    mazdek yasaları olarak da bilinen bu görüşler; mal varlığı eşitliğini ve özel mülkiyetin olmaması fikrini savunmaktadır. mazdekçi görüşe göre, mal-mülk de hava ve su gibi dünyevî kaynaklardır ve tüm dünyevî kaynaklar kamusal mülkiyet olup, halk arasında eşit bir biçimde paylaşılmalıdır. mazdek ayrıca, evliliğin serbest aşk ilişkisi ile yer değiştirmesi gereğini savunmuştur. evlilik müessesini kabul etmeyen mazdekist düşünce sistemi, insanların aşk ile yaşaması gereğini ve cinsel bakımdan özgürlüğü de toplum içerisinde yaymayı hedeflemiştir.

    kendisinin peygamber olduğunu savunan mazdek, öğretisinde, dinî yaptırım ve formalitelerin azaltılması gereğini, bunun yanında zerdüşt din adamlarının içersinde bulunduğu güçlü konumun pers halkını ezdiğini ve yoksullaştırdığını ileri sürdü. bu görüşleri toplumda benimsendi, taraftar toplamasını sağladı. bir reform hareketi olarak başlayan mazdekçi öğreti, zamanla bir sosyal devrime ve şahsî kanaatimce aynı zamanda bir "kamusal hedonizme" dönüştü. (bkz: hürremîlik)


    mazdekizmin mezhepsel ve kamusal bakımdan reformist görüşlerini etkileyici bulmam. fakat, tanrı ve evren kavramlarına dair görüşleri bence etkileyicidir. mazdek'in teolojik yaklaşımı monoist, kozmolojik yaklaşımı ise düalist yaklaşımdır. mazdekçi felsefeye göre; iyi (aydınlık) ve kötü (karanlık) maddeyi ve ruhu oluşturan, evren düzeninde varolan özgün ve mutlak iki ana prensiptir. bu iki prensip birbirine karışmış, birbiriyle etkileşim ve çatışma içerisine girerek evren düzenini, maddeyi ve ruhu, tanrı hariç diğer her şeyi etkilemiştir ve etkilemektedir.

    gördüğüm kadarıyla mazdekçi felsefe, tanrı'nın tek töz, tek kaynak (tek yaratıcı) olduğunu, ama tanrı'nın evreni birbirine zıt olan çift unsur üzerine, birbiriyle etkileşim hâlinde bulunan iyi ve kötü prensibi üzerine kurduğunu savunmakta.

    4

    bizi takip edin

    omü sözlük © 2015


    birtakım şeyler: iletişim - - -