lamarkizm

  • lamarkizm, lamarkçılık veya lamark kalıtımı; fransız doğa bilimci jean-baptiste de lamarck'ın araştırmaları sonucu canlıların evrimine ilişkin görüşlerini ortaya koyduğu kuramıdır.

    lamarck, hayvanlar üzerindeki araştırmaları sonucunda, bütün üstün yapılı ve gelişmiş canlıların basit yapılı ilkel canlılardan türediğine inanmıştı; bu düşünce, kalıtıma dayanan lamarkçı evrim kuramının çıkış noktası oldu. lamarck'ın evrim kuramına göre, canlıların yaşam boyunca kazandıkları yeni özellikler sonraki kuşaklara aktarılır.

    örneğin, ağaçların yüksek dallarındaki yaprakları yiyebilmek için sürekli boyunlarını uzatan zürafalar, bu davranışı kuşaklar boyunca sürdürdükleri için her kuşakta boyunları biraz daha uzuyor ve bu yapısal değişim yavrularında da ortaya çıkıyordu. evrimle ortaya çıkan yapısal değişim kalıtımla nesilden nesile aktarılarak devam ediyordu. lamarck'a göre, zürafaların uzun boyunlu olmalarının sebebi buydu. zürafaların uzun boyunları, lamarck'ın teorik görüşlerinde örnek olarak aldığı kazanılmış bir özelliktir - ki, kuramla ilgili verilen en yaygın örneklerden birisi de budur.

    fakat, xx. yüzyılın başlarında gelişmeye başlayan genetik bilimi, çevre şartlarının baskısıyla kazanılan özelliklerin kalıtımla gelecek kuşaklara aktarılamayacağını, sadece genlerle taşınan özelliklerin yavrulara geçebileceğini kanıtlayarak lamarck'ın kuramını çürüttü. bugün evrimle alâkalı en tutarlı kuram olarak ele alınan charles darwin'in (bkz: doğal seçilim) temelli evrim kuramı, evrim, kalıtım ve genetik üzerinde yapılan araştırmaların ilham kaynağı olup, bir bakıma devam eden çalışmalarla lamarck'ın kuramını da çürüten çalışmadır. günümüzde lamarck'ın görüşlerinin teoriden ziyade "varsayım" olduğu daha sık vurgulanır.

    şunu da belirtmekte fayda var, gözden düşen lamarkçı evrim kuramı, gene de bazı bilim insanlarınca tutarlı bir kuram olarak benimsendi. en önemli savunucuları olarak, xıx. yy düşünürlerinden henri bergson ve arthur schopenhauer ile sovyet botanik bilgini trofim lisenko isimleri ön plana çıkar.

    2
  • Cern deneyi sonucu aksi ispat edilmesi istenen evrim kuramlarının biridir.

    bizi takip edin

    omü sözlük © 2015


    birtakım şeyler: iletişim - - -